Moždani udar (cerebrovaskularni inzult, CVI) je stanje moždanih smetnji vaskularnog podrijetla. Uzrok je u približno 75% slučajeva ishemija (prouzročena trombozom, embolijom ili sistemskom perfuzijom) te u 25% slučajeva krvarenja (intracerebralna ili subarahnoidalna).
Često se prije moždanog udara pojave upozoravajući simptomi i znakovi koji traju manje od 24 sata (tranzitorna ishemijska ataka ili prolazni ishemijski napad, TIA).

Čimbenici rizika su starost, pozitivna obiteljska anamneza, arterijska hipertenzija, šećerna bolest, hiperlipidemija, srčane bolesti (ishemijska bolest srca, srčane greške, poremećaji ritma), način života (debljina, tjelesna neaktivnost, stres, pušenje, alkohol) i drugi rjeđi čimbenici (cistein C, homocistein, protein S).

U kliničkoj slici može dominirati jedan simptom ili više znakova zajedno. Njihov intenzitet se može tokom vremena mijenjati. Prate se promjene svijesti (koma, stupor, smetenost), glavobolja, smetnje govora, djelomična paraliza ili asimetrija lica, motoričke i senzoričke smetnje u jednom ili više udova, ataksija, smetnje vida, vrtoglavica, mučnina, povraćanje, epileptički napadaj.

Kod hemoragijskog inzulta dominantni simptomi su glavobolja, povraćanje i poremećaj svijesti.

Dijagnostička obrada uključuje CT mozga, lab. obradu, UZV dijagnostiku vratnih arterija, RTG grudnog koša te u odabranih bolesnika dodatno toksikološke pretrage, lumbalnu punkciju, EEG.

Diferencijalno dijagnostički u obzir dolaze sljedeća stanja: hipoglikemija, ozljeda glave ili mozga, hipertenzivna encefalopatija, epilepsija, infekcija središnjeg živčanog sustava, psihičke (konverzivne) smetnje, Bellova pareza, komplicirana migrena, tumor mozga, hiponatrijemija, kardiogena sinkopa s neurološkim simptomima.

U obradi bolesnika sa CVI bitno je da vrijeme od nastanka simptoma do dijagnostičke obrade i liječenja u bolnici bude što kraće.
Sprječavanje nastanka CVI uključuje antiagregacijsko liječenje bolesnika koji imaju čimbenike rizika te u bolesnika koji su preboljeli TIA-u ili ishemijski CVI. Primjenjuje se najčešće acetilsalicilna kiselina i klopidogrel.
Antikoagulacijska zaštita (varfarin, NOAK) je potrebna kod svih bolesnika s fibrilacijom atrija.